Jeszcze kilkanaście lat temu głównym celem wielu podróży było zwiedzanie znanych miejsc, aktywny wypoczynek lub atrakcje nocnego życia. Dziś coraz więcej osób wybiera zupełnie odmienny sposób spędzania urlopu. Szukamy miejsc, w których można odpocząć od wszechobecnych bodźców, to zjawisko określane jest mianem silent tourism lub częściej w literaturze naukowej – silence tourism.

Czym jest silent tourism?

Termin silent tourism nie posiada jeszcze jednej, powszechnie przyjętej definicji. W publikacjach naukowych częściej spotyka się określenia silence tourism, quiet tourism oraz soundscape tourism. Wszystkie odnoszą się do podróżowania do miejsc, w których ważnym elementem doświadczenia jest spokojne środowisko akustyczne.

Co ciekawe, naukowcy podkreślają, że silent tourism nie oznacza całkowitego braku dźwięku. Wręcz przeciwnie – za najbardziej wartościowe uznawane są naturalne odgłosy przyrody, takie jak śpiew ptaków czy szum wody. Problemem jest przede wszystkim hałas generowany przez człowieka: ruch drogowy, samoloty, maszyny czy głośna muzyka.

To właśnie dlatego badacze coraz częściej mówią o krajobrazach dźwiękowych (soundscapes). Podobnie jak krajobraz tworzą widoki, tak krajobraz dźwiękowy tworzą wszystkie odgłosy obecne w danym miejscu. Dobrze zachowany krajobraz dźwiękowy może znacząco wpływać na jakość wypoczynku.

W poszukiwaniu ciszy

Rosnące zainteresowanie turystyką ciszy nie jest przypadkowe. Badania wskazują, że przewlekły hałas może negatywnie wpływać na koncentrację, samopoczucie i jakość życia. Z kolei kontakt z naturalnym środowiskiem dźwiękowym sprzyja odprężeniu i pozytywnej ocenie miejsca.

Szczególnie interesujące są badania prowadzone w Finlandii. Komppula, Konu i Vikman opisali, że tamtejsze lasy zaczęto promować nie tylko jako atrakcyjne krajobrazowo, lecz także jako przestrzenie sprzyjające wyciszeniu i regeneracji. Autorzy zauważyli, że wielu odwiedzających świadomie wybierało takie miejsca właśnie ze względu na możliwość odpoczynku od miejskiego zgiełku.

Podobne wnioski przedstawili Kou i Xu (2024), badając turystów odwiedzających obszary wiejskie. Uczestnicy badania wskazywali, że naturalne dźwięki – zwłaszcza śpiew ptaków i szum wody – zwiększały poczucie relaksu oraz poprawiały ogólne doświadczenie pobytu.

Podróżowanie wszystkimi zmysłami

Przez wiele lat turystykę analizowano głównie przez pryzmat tego, co można zobaczyć. Tymczasem współczesne badania pokazują, że równie ważne jest to, co słyszymy.

Frohlick i Macevicius (2023) zwracają uwagę, że doświadczenie podróży nie ogranicza się do fotografowania atrakcji. Dźwięki otoczenia współtworzą wspomnienia i wpływają na sposób postrzegania odwiedzanych miejsc. Szum morza, echo w górach czy odgłosy lasu często pozostają w pamięci równie długo jak najpiękniejsze widoki.

To podejście sprawia, że coraz większego znaczenia nabiera ochrona środowiska akustycznego. Jeśli wyjątkowe miejsce zostanie zdominowane przez hałas, zmieni się nie tylko jego charakter, ale również doświadczenie odwiedzających.

Finlandia pionierem cichej turystyki

Od wielu lat tamtejsze rozległe lasy i jeziora uznawane są za miejsca sprzyjające wyciszeniu. Cisza traktowana jest jako element oferty turystycznej, podobnie jak czysta przyroda czy możliwość obserwacji zorzy polarnej.

Kraj, który od 2018 roku zajmuje pierwsze miejsce w World Happiness Report, corocznym rankingu przygotowywanym pod patronatem ONZ, oceniającym poziom zadowolenia z życia mieszkańców. Choć nie można stwierdzić, że to właśnie cisza odpowiada za wysoką pozycję Finlandii, bliski kontakt z naturą stanowi ważny element fińskiego stylu życia. Sprzyja temu również obowiązujące tam prawo powszechnego dostępu do przyrody (Everyman's Right, fiń. jokaisenoikeus), które pozwala każdemu swobodnie korzystać z lasów, jezior i wielu terenów naturalnych z poszanowaniem środowiska. Dzięki temu zarówno mieszkańcy, jak i turyści mogą łatwo znaleźć miejsca sprzyjające odpoczynkowi i wyciszeniu.

Coraz więcej badań dotyczy również Nowej Zelandii, gdzie analizuje się znaczenie ciszy w parkach narodowych, oraz obszarów wiejskich w Chinach, gdzie badacze sprawdzają wpływ naturalnych krajobrazów dźwiękowych na odczucia turystów.

Z kolei Carruthers-Jones, Holmes i Norum (2025) zwracają uwagę, że ochrona krajobrazów akustycznych może być równie ważna jak ochrona krajobrazów wizualnych. Według autorów dźwięki przyrody są częścią dziedzictwa przyrodniczego i warto je zachować dla przyszłych pokoleń.

Turystyka przyszłości

Choć badania nad silent tourism są nadal stosunkowo młode, liczba publikacji poświęconych temu zagadnieniu szybko rośnie. Coraz częściej podkreśla się, że jakość podróży zależy nie tylko od liczby atrakcji, ale również od możliwości odpoczynku i kontaktu z naturą.

W świecie, w którym hałas stał się codziennością, cisza zaczyna być postrzegana jako cenny zasób. Możliwe więc, że w przyszłości jednym z najważniejszych kryteriów wyboru miejsca na wakacje będzie nie tylko piękny widok, ale także możliwość… usłyszenia natury.

Źródła:

·       Carruthers-Jones, J., Holmes, G., & Norum, R. (2025). The Sounds of Silence: Perspectives on Documenting Acoustic Landscapes at the Intersection of Remoteness, Conservation and Tourism. Humanities, 14(3), 41.

·       Frohlick, S., & Macevicius, C. (2023). Listening Otherwise: From “Silent Tourism” Soundscapes to Privileged Sonic Ways of Knowing. Tourist Studies. https://doi.org/10.1177/14687976231171713

·       Komppula, R., Konu, H., & Vikman, N. (2017). Listening to the Sounds of Silence: Forest-based Wellbeing Tourism in Finland. W: Nature Tourism (Routledge).

·       Kou, L., & Xu, H. (2024). Experiencing Therapeutic Soundscapes in Rural Tourism Destinations. Tourism Geographies.

·       Pelkonen, T. (2020). Motivations for Silence Tourism. University of Eastern Finland.

·       Stokowski, P. A. (2024). Sound and Sound Interactions in Outdoor Recreation and Tourism Places. W: Soundscapes and Sensescapes Encompassing Tourism Experiences (CABI).